Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davası Nedir?

1.Giriş

Ortaklığın giderilmesi davası (izale-i şüyu), paylı veya elbirliği mülkiyetine konu olan taşınır ya da taşınmaz mallarda ortaklığın sona erdirilerek malın paydaşlar arasında hukuka uygun şekilde paylaştırılması amacıyla açılır

Bu dava niteliği gereği iki taraflıdır. Davacı davadan feragat etse bile, davalılardan biri davayı takip etmeye devam edebilir. Taraflar arasında anlaşma sağlanamadığında, ortaklığın hukuki zorunluluk olarak mahkeme kararıyla giderilmesi gerekir.

2. Hukuki Dayanaklar ve Görevli Mahkeme

Ortaklığın giderilmesi davasının yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’dur.

Paylı Mülkiyet (TMK m. 698)

Paydaşlardan her biri, hukuki bir engel yoksa her zaman ortaklığın giderilmesini talep edebilir.

Elbirliği Mülkiyeti (Miras Ortaklığı – TMK m. 642)

Mirasçılardan her biri, kanun veya sözleşme gereği ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa mirasın paylaşılmasını isteyebilir.

➡️ Görevli Mahkeme: Sulh Hukuk Mahkemesi

➡️ Yetkili Mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi

3. Zorunlu Arabuluculuk (01.09.2023 Sonrası)

7445 sayılı Kanun ile birlikte ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuk dava şartı haline gelmiştir.

Arabulucuya başvurulmadan açılan davalar usulden reddedilir.

• Süre: Başvurudan itibaren 3 hafta içinde tamamlanır; zorunlu hâllerde 1 hafta uzatılabilir.

• Tarafların anlaşması hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi, taşınmazlara ilişkinse Sulh Hukuk Mahkemesi’nden icra edilebilirlik şerhi alınmalıdır.

4. Ortaklığın Giderilmesi Yöntemleri (TMK m. 699)

A) Aynen Taksim (Bölüşme)

Malın fiziki olarak bölünüp paydaşlara ayrı mülkiyet olarak verilmesidir. Hukuken öncelikli yöntemdir.

Aynen taksim için şu şartlar aranır:

• İmar mevzuatına uygunluk: Bilirkişiden ifraz (taksim) projesi alınır ve belediye/il idare kurulunca onaylanmalıdır.

  Yargıtay 14. HD, E.2015/12840, K.2016/590, T.20.01.2016

• Değer kaybı olmamalı: Bölünmeyle taşınmazın ekonomik değerinin düşmemesi gerekir.

• Denkleştirme (İvaz): Paylar eşit değilse, eksik kalan paya nakit denkleştirme uygulanabilir.

• Yola terk: İmar planı gereği yola terk söz konusu ise tüm paydaşların açık rızası gerekir.

  Yargıtay 7. HD, E.2022/1761, K.2022/5219, T.15.09.2022

  
  

B) Satış Yoluyla Paylaşma

Aynen taksim mümkün değilse veya talep edilmemişse, satış yoluyla paylaşmaya karar verilir.

• Satış, mahkemenin değil, mahkeme kararıyla atanan Satış Memurluğu tarafından yapılır.

• Paydaşlar oy birliği ile anlaşırsa satış sadece paydaşlar arasında yapılabilir.

• Anlaşma yoksa herkese açık artırma uygulanır. (TMK m. 651)

5. Muhdesatın Aidiyeti (Bina – Ağaç – Tesisat vb.)

Taşınmaz üzerinde bulunan bina, ağaç, tesis vb. unsurların kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık varsa, bu konu izale-i şüyu davasında çözülemez.

Bu durumda:

• HMK m.165 uyarınca, ilgili paydaşa ayrı bir dava açması için süre verilir.

• Dava açılırsa bekletici mesele yapılır.

• Açılmazsa, sanki uyuşmazlık yokmuş gibi ortaklığın giderilmesi davasına devam edilir.

  Yargıtay 14. HD içtihatları bu yöndedir.

6. Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davası, mülkiyet hakkının doğal bir sonucudur. Özellikle imar mevzuatı, denkleştirme, muhdesatın aidiyeti ve zorunlu arabuluculuk süreçleri teknik bilgi gerektirdiğinden, sürecin hukuki uzmanlıkla yürütülmesi hak kayıplarını önler.

➡️ Bu davalarda profesyonel hukuki destek almak büyük önem taşır.